آجر ماشینی محصولی است که امروزه در اغلب پروژه های ساختمانی ایران به چشم می خورد. این آجر به دلیل تولید با دستگاه های صنعتی، شکل و ابعاد منظم تری نسبت به نمونه های دستی دارد. سطح آن نسبتا صاف و لبه هایش تیز و یکنواخت است؛ ویژگی هایی که کار اجرا را آسان تر می کنند.
در بازار ایران این آجر با نام های آجر هشت سوراخ یا آجر ده سوراخ نیز شناخته می شود و در رنگ های زرد و قرمز کاربرد بیشتری دارد.
آجر ماشینی دقیقا چیست و چرا سوراخ دارد؟
تعریف و دلیل نام گذاری
فرایند قالب گیری با دستگاه انجام می شود و همین امر ابعاد منظم و سطح صاف آن را تضمین می کند. در مقابل، آجر فشاری که به آجر زبره نیز معروف است، سطحی زبر و کمتر یکنواخت دارد.
چرا این آجر سوراخ دارد؟
- کاهش وزن: سوراخ ها حجم مصرفی خاک رس را کم می کنند و آجر را سبک تر می سازند، که حمل ونقل و اجرا را ساده تر می کند.
- افزایش پیوستگی دیوار: ملات از طریق سوراخ ها به داخل آجر نفوذ می کند و اتصال بین آجرها را مستحکم تر می سازد.
- امکان مسلح سازی: می توان میلگرد را از درون سوراخ ها عبور داد و دیوار را به صورت مسلح اجرا کرد.
این ویژگی ها در مجموع باعث می شوند که این آجر برای دیوارچینی، دیوارهای حمال و برخی نماهای ساختمانی گزینه ای پرکاربرد باشد.
روش های تولید آجر؛ از گل نرم تا رس خشک
تولید اجر ماشینی از سه روش اصلی انجام می شود: گل نرم، گل سفت و رس خشک. هر روش با میزان رطوبت خاک رس و شیوه قالب گیری از دیگری متمایز می شود.
روش گل نرم؛ سنتی ترین شیوه
در این روش، خاک رس حدود 24 ساعت در گودال هایی با عمق حدود 2 متر و قطر 2.5 تا 3.5 متر آب خیس می شود تا به گل تبدیل شود. در برخی کارگاه ها سه گودال جداگانه برای گل آماده قالب گیری، خیساندن و مخلوط کردن خاک رس و آب وجود دارد. پس از قالب گیری، خشت ها خشک می شوند و برای پخت وارد کوره می شوند.
روش گل سفت و رس خشک
در روش گل سفت، مقدار آب افزوده شده به خاک رس کمتر از روش گل نرم است و گل حاصل پس از قالب گیری و خشک شدن پخته می شود. روش رس خشک مدرن تر و صنعتی تر است؛ در این روش رطوبت خاک رس تنها حدود 7 تا 10 درصد نگه داشته می شود. به خاک رس بخار داده می شود تا ذرات آن چسبندگی بهتری پیدا کنند، سپس خاک در قالب فشرده و وارد کوره می شود.
نقش کوره در استحکام نهایی
در بسیاری از کارخانه های مدرن، آجرها در کوره تونلی پیوسته و هنگام حرکت آهسته روی واگن پخته می شوند. پیش از پخت، آجرهای خام در برخی فرایندهای صنعتی حدود 20 تا 40 ساعت در دمای 50 تا 150 درجه سانتی گراد خشک می شوند. جنس دیواره و کف کوره از مواد نسوز کوره، آجر مخصوص است که در برابر دمای بالا مقاوم می ماند.
گل سفت: رطوبت کمتر، قالب گیری مستقیم تر
ابعاد و اندازه آجر ماشینی را چطور بخوانیم؟
درک این سه بعد برای محاسبه مصالح و برنامه ریزی اجرا ضروری است. منابع مختلف اعداد کمی متفاوتی برای این ابعاد ذکر کرده اند که باید با دقت خوانده شوند.
ابعاد رایج در منابع مختلف
برخی منابع ابعاد استاندارد اجر ماشینی را 5.5×10×21.5 سانتی متر ذکر کرده اند؛ برخی دیگر اعداد 5.5×11×22 سانتی متر را آورده اند؛ و در مورد آجر لفتون، عدد 5.5×10×21 سانتی متر نیز در منابع دیده می شود.
طول: بین 21 تا 22 سانتی متر گزارش شده است.
تاثیر ابعاد منظم بر اجرا
یکنواختی ابعاد در تولید ماشینی مهم ترین مزیت این آجرها نسبت به نمونه های دستی است. وقتی همه آجرها ارتفاع یکسانی دارند، ردیف های دیوار تراز می مانند و سرعت نصب آجر به طور قابل توجهی افزایش می یابد. همچنین محاسبه تعداد آجر مورد نیاز برای هر متر مربع دیوار دقیق تر انجام می شود. این دقت در ابعاد، اتلاف مصالح را کاهش می دهد.
نکته مهم در خرید این است که آجرهای فشاری معمولا بر اساس وزن و به صورت تنی معامله می شوند. هر تن آجر فشاری تقریبا شامل 450 تا 500 عدد آجر است. با دانستن ابعاد دقیق و تعداد آجر در هر تن، می توان حجم دیوار مورد نیاز را با دقت برآورد کرد.
آجر لفتون چه انواعی دارد و چه فرقی با آجر زبره دارد؟
آجر لفتون نوعی آجر سوراخ دار است که در دو رنگ اصلی لفتون زرد و لفتون قرمز تولید می شود و از نظر ظاهری سطحی صاف و منظم دارد. آجر زبره برعکس، سطح ناهموار و خشنی دارد که معمولا برای پشت کار و فضاهایی به کار می رود که نما اهمیتی ندارد. این تفاوت بافت سطحی، مهم ترین وجه تمایز ظاهری میان این دو نوع است.
انواع آجر لفتون بر اساس شکل و کاربرد
- سوراخ دار کوچک: سوراخ های با قطر کمتر، مناسب برای دیوارهای سبک تر
- سوراخ دار بزرگ: سوراخ های با قطر بیشتر، سبک تر و با مصرف رس کمتر
- عراقی: شکل و ابعاد متفاوت نسبت به نوع استاندارد ایرانی
- سه طرف نما: سه وجه آجر قابلیت استفاده در نما را دارد
- چهارطرف نما: هر چهار وجه برای نمای داخلی یا بیرونی قابل استفاده است
- پشت کار: مخصوص لایه های پنهان دیوار بدون نیاز به سطح نمایی
- نیمه: نصف اندازه استاندارد برای پر کردن فضاهای باقی مانده
تفاوت سه طرف نما و چهارطرف نما
در نوع سه طرف نما، سه وجه آجر پرداخت شده و قابل دیده شدن در نماست، اما یک وجه آن برای نما مناسب نیست. نوع چهارطرف نما از هر چهار وجه قابل استفاده در نما است و انعطاف بیشتری در اجرا فراهم می کند. به همین دلیل، آجر لفتون چهارطرف نما معمولا قیمت بالاتری نسبت به نوع سه طرف نما دارد.
آجر لفتون در کاربردهایی مانند دیوارچینی سوله ها، باغ ها، ویلاها و حصارهای پیرامونی کارخانه ها رواج دارد. انتخاب میان لفتون زرد و لفتون قرمز عمدتا به ملاحظات زیباشناختی و هماهنگی با رنگ کلی نما بستگی دارد.
کجاها از این آجر استفاده می شود؟
آجر ماشینی در طیف گسترده ای از کاربردهای ساختمانی به کار می رود، اما شناخت محدودیت های آن به اندازه مزایایش اهمیت دارد. این محصول برای دیوارچینی، نماسازی و محوطه سازی مناسب است، اما در برخی اجراهای تخصصی با چالش هایی روبرو می شود.
دیوارچینی و دیوارهای باربر
این آجر برای اجرای دیوارهای گوناگون، از تیغه های جداکننده غیرباربر گرفته تا دیوارهای حمال (دیوارهایی که بار سازه را تحمل می کنند)، استفاده می شود. برخی منابع مقاومت دیوار ساخته شده با این نوع آجر را در برابر زلزله بیشتر از دیوار آجر فشاری می دانند، در حالی که منابع دیگر آن را از نظر استحکام ضعیف تر توصیف می کنند. این اختلاف نظر نشان می دهد که کیفیت اجرا و نوع ملات در نتیجه نهایی نقش تعیین کننده ای دارند.
نمای ساختمان
یکی از رایج ترین کاربردهای این محصول، اجرای نمای خارجی ساختمان است. ابعاد آجر فشاری و آجر ماشینی در این کاربرد اهمیت ویژه ای دارند، زیرا یکنواختی ابعاد به زیبایی و انسجام بصری نما کمک می کند. انواع لفتون زرد و لفتون قرمز اغلب برای همین منظور انتخاب می شوند.
موارد نامناسب برای این آجر
این نوع آجر برای اجرای طاق ضربی (سقف قوسی بدون قالب که به چسبندگی بالای ملات نیاز دارد) مناسب نیست. دلیل اصلی این محدودیت، مکندگی پایین تر آن در مقایسه با آجر فشاری است؛ به این معنا که ملات به اندازه کافی به سطح آن نمی چسبد. همچنین به دلیل تردی نسبی، قابلیت تیشه کاری (تراشیدن و شکل دادن دستی آجر) مناسبی ندارد.
محوطه سازی و ساخت و سازهای سبک
- دیوارکشی باغ و ویلا: برای احداث حصار و دیوارهای محوطه
- دیوار سوله: در ساخت جداره های جانبی سوله های صنعتی و کشاورزی
- حصارکشی: برای ایجاد مرز و محدوده در زمین های مختلف
در این کاربردها، جذب آب کمتر این آجر نسبت به آجر فشاری می تواند در شرایط آب و هوایی مرطوب یا بارانی مزیتی به شمار آید.
چه نکاتی هنگام خرید آجر سوراخ دار باید بدانید؟
پیش از خرید آجر سوراخ دار، بررسی چند فاکتور کلیدی می تواند از هدررفت هزینه و بروز مشکلات اجرایی جلوگیری کند. کیفیت، ابعاد، درجه بندی و شرایط خرید همگی بر نتیجه نهایی پروژه تاثیر مستقیم دارند.
کیفیت و یکنواختی ابعاد را جدی بگیرید
مهم ترین معیار در ارزیابی آجر، یکنواختی ابعاد در کل محموله است. برای بررسی، چند آجر از جاهای مختلف پالت را کنار هم بگذارید و تراز بودن سطوح را چک کنید. آجر باید صدای زنگ دار داشته باشد؛ صدای خفه نشانه پخت ناقص است.
سطح آجر نباید ترک، لبه پریدگی یا رنگ ناهمگون داشته باشد.
تفاوت درجه یک و درجه دو در آجر لفتون
آجر لفتون معمولا در دو درجه عرضه می شود. درجه یک دارای رنگ یکدست، لبه های تیز و سطح صاف است و برای نمای ساختمان به کار می رود. درجه دو ممکن است رنگ کمی متفاوت، لبه های کمتر تیز یا تغییرات جزئی در ابعاد داشته باشد و معمولا برای کارهای پشت کار یا دیوارهای داخلی مناسب تر است. اگر آجر برای نما استفاده می شود، درجه یک را انتخاب کنید و از خریدن محموله مخلوط درجه یک و دو پرهیز کنید.
خرید فله یا بسته بندی شده؟
آجر را می توان به دو شکل فله (روی پالت بدون پوشش) یا بسته بندی شده با فیلم کشی خریداری کرد. خرید فله معمولا ارزان تر است اما احتمال آسیب دیدن لبه ها در حمل و نقل بیشتر است. آجر بسته بندی شده برای پروژه هایی که نمای نهایی اهمیت دارد، گزینه مطمئن تری است زیرا لبه ها و سطح در برابر ضربه محافظت می شوند.
عوامل موثر بر قیمت آجر سوراخ دار
- نوع آجر: آجر لفتون نما به دلیل کیفیت سطح بالاتر، گران تر از آجر زبره است.
- درجه کیفی: درجه یک نسبت به درجه دو قیمت بالاتری دارد.
- روش تولید: آجر ماشینی تولیدشده با روش پرس خشک به دلیل فرایند پرهزینه تر، معمولا قیمت بیشتری دارد.
- فاصله از کارخانه: هزینه حمل و نقل سهم قابل توجهی از قیمت نهایی را تشکیل می دهد.
- حجم خرید: خرید عمده معمولا تخفیف قابل توجهی به همراه دارد.
پیش از نهایی کردن خرید، قیمت را از چند تامین کننده استعلام بگیرید و حتما تعداد دقیق مورد نیاز را بر اساس متراژ دیوار و ضخامت بند محاسبه کنید تا از خرید کم یا زیاد جلوگیری شود.
سوالات متداول
آجر ماشینی چگونه تولید می شود؟
در تولید آجر ماشینی سه روش اصلی وجود دارد: قالب گیری، پرس خشک و اکستروژن. در روش اکستروژن، گل رس با 10 تا 15 درصد آب برای اکستروژن سفت یا 20 تا 25 درصد آب برای اکستروژن نرم از قالب فلزی عبور می کند و سپس با سیم به قطعات هم اندازه بریده می شود. این روش دقت ابعادی بالایی به آجر می دهد.
آجرهای سوراخ دار ماشینی چه مزیتی دارند؟
آجرهای اکسترودشده می توانند سوراخ دار یا توخالی باشند. ایجاد سوراخ ها حجم و مصرف خاک رس را کاهش می دهد و آجر را سبک تر می کند. این ویژگی علاوه بر صرفه جویی در مواد اولیه، حمل ونقل و اجرا را آسان تر می سازد و در عین حال خواص عایق بندی حرارتی دیوار را بهبود می بخشد.
سال بعد، دستگاه آجرسازی گل سفت شرکت Bradley & Craven نیز ثبت شد.