ایمنی در برابر آتش و حوادث ساختمانی، موضوعی نیست که بتوان آن را به شانس واگذار کرد. اغلب تصور میشود که ارزیابی ایمنی یک ساختمان نیازمند روزها بررسی توسط مهندسان خبره است. اگرچه برای صدور تاییدیههای رسمی و بررسیهای عمیق مهندسی این تصور صحیح است، اما هر مدیر ساختمان، ساکن یا خریدار ملکی میتواند ایمنی ساختمان را در 10 دقیقه ارزیابی کند و وضعیت کلی و حیاتی ایمنی ساختمان را محک بزند.
در این مقاله تخصصی، با نگاهی موشکافانه و دقیق، لایههای پنهان ایمنی ساختمان را بررسی میکنیم.
نکته: خواندن این مقاله 5 دقیقه زمان میبرد.
دقیقه ۱ تا ۳ | نمای بیرونی و دسترسیها
اولین گام ارزیابی ایمنی، پیش از ورود به ساختمان آغاز میشود. نمای ساختمان و محوطه پیرامونی، اطلاعات بسیار زیادی درباره فرهنگ ایمنی آن سازه به شما میدهند.
1. وضعیت شیرهای سیامی (اتصالات آتشنشانی)
در نمای بیرونی ساختمانهای مجهز، لولههایی با ورودیهای دوقلو وجود دارد که به آن اتصال سیامی میگویند.
حال چه چیزی را باید بررسی کنیم؟ آیا درپوشهای این لولهها موجود است؟ آیا داخل لوله زباله ریخته شده یا زنگزده است؟
چرا مهم است؟ این لولهها شاهرگ حیاتی ساختمان در زمان حریق هستند که آتشنشانان از طریق آنها آب را به سیستم اسپرینکلر یا رایزرهای ساختمان پمپاژ میکنند. مسدود بودن یا خرابی آنها یعنی فلج شدن سیستم اطفای حریق ساختمان. یک شرکت خدمات آتش نشانی معتبر، در بازدیدهای دورهای اولین اولویت خود را تست هیدرواستاتیک و سلامت این اتصالات قرار میدهد.
2. نمای ساختمان و مواد اشتعالزا
با دقت به متریال نما نگاه کنید. آیا از کامپوزیتهای آلومینیومی قدیمی (که به شدت اشتعالزا هستند) استفاده شده یا نمای سنگی و سیمانی است؟
فاصله بین طبقات در نما باید به گونهای باشد که از گسترش عمودی آتش جلوگیری کند. وجود سایبانهای پارچهای یا انبار کردن کارتن و مواد زائد در حیاط خلوتها یا پارکینگهای مشرف به خیابان، یک زنگ خطر جدی است.
3. مسیر دسترسی خودروهای امدادی
آیا کوچه یا خیابان منتهی به ساختمان بهقدری با خودروهای پارک شده مسدود شده است که ماشین سنگین آتشنشانی نتواند عبور کند؟ عرض معبر ورودی پارکینگ باید برای ورود خودروهای امدادی در شرایط اضطراری کافی باشد.
دقیقه ۴ تا ۶ | لابی، ورودی و سیستمهای اعلام حریق
با ورود به لابی، شما وارد قلب مدیریتی ایمنی ساختمان میشوید. اینجا جایی است که تجهیزات کنترلی قرار دارند.
1. پنل مرکزی اعلام حریق
معمولاً در لابی یا اتاق نگهبانی، یک پنل الکترونیکی وجود دارد که وضعیت سنسورها را نشان میدهد. در یک بررسی سریع به چراغهای روی پنل نگاه کنید.
· چراغ سبز (Normal): همه چیز خوب است.
· چراغ زرد (Trouble/Fault): سیستم دچار نقص فنی، قطعی کابل یا خرابی باتری است.
· چراغ قرمز (Alarm): هشداری فعال وجود دارد (که ممکن است کاذب یا واقعی باشد).
اگر پنل خاموش است یا چراغهای زرد متعددی روشن است، به این معنی است که سیستم ایمنی ساختمان کور شده است. نگهداری و تعمیر این پنلها نیازمند دانش تخصصی است که تنها یک شرکت مشاوره آتش نشانی دارای صلاحیت میتواند آن را مدیریت کند. دستکاری افراد غیرمتخصص در این پنلها میتواند منجر به فاجعه شود.
2. کپسولهای آتشنشانی (خاموشکنندههای دستی)
به سراغ نزدیکترین کپسول آتشنشانی بروید.
· عقربه فشارسنج باید در ناحیه سبز باشد.
· آیا پلمپ سربی یا پلاستیکی سالم است؟
· تاریخ شارژ به کارت بازرسی متصل به کپسول نگاه کنید. آیا تاریخ شارژ سالیانه منقضی شده است؟
· بدنه کپسول نباید زنگزدگی یا فرورفتگی داشته باشد و شلنگ آن نباید ترک خورده باشد.
3. نقشههای تخلیه اضطراری
آیا در لابی نقشهای نصب شده که مسیر خروج اضطراری و محل قرارگیری تجهیزات را نشان دهد؟ نبود این نقشه نشاندهنده ضعف در مدیریت بحران ساختمان است.
دقیقه ۷ تا ۸ | راه پلهها و مسیرهای خروج
حیاتیترین بخش ارزیابی شما اینجاست. در زمان آتشسوزی، آسانسورها حکم تلههای مرگ را دارند و راهپلهها تنها مسیر نجات هستند.
1. دربهای ضد حریق
دربهای راهپله فقط درب معمولی نیستند؛ آنها سپری در برابر دود و حرارتاند.
· تست خودبستهشو: درب را باز کنید و رها کنید. آیا درب به صورت خودکار و کامل بسته میشود تا چفت شود؟
· نوار دودبند: دور تا دور چارچوب باید نوار پفکننده وجود داشته باشد که در اثر حرارت منبسط شده و درزها را میبندد.
· مسدودسازی: بدترین تخلف ممکن، باز نگه داشتن دربهای ضد حریق با گوه چوبی، سنگ یا کپسول است. این کار کل عملکرد ایمنی راهپله (فشار مثبت) را از بین میبرد و راه پله را به دودکش تبدیل میکند.
2. سیستم فشار مثبت
در ساختمانهای بلندمرتبه، فنهای فشار مثبت باید هوای تازه را به داخل راه پله پمپاژ کنند تا دود نتواند وارد راه پله شود. دریچههای هوا در راه پله را چک کنید. آیا تمیز هستند؟
3. روشنایی اضطراری
در پاگردها به چراغهای اضطراری نگاه کنید. این چراغها باید دارای باتری باشند تا در صورت قطع برق، مسیر فرار را روشن کنند. اغلب این چراغها دارای یک دکمه تست کوچک هستند. اگر دسترسی دارید، دکمه را فشار دهید تا ببینید چراغ روشن میشود یا خیر.
دقیقه ۹ تا ۱۰ | پارکینگ و موتورخانه (کانونهای خطر)
سری به طبقات زیرین بزنید.
1. سیستم اسپرینکلر
به سقف نگاه کنید.
· موانع پاشش: آیا لولههای فاضلاب، سینی کابل یا قفسهبندیها مانع پاشش آب اسپرینکلرها شدهاند؟ حداقل ۵۰ سانتیمتر فضای زیر هر اسپرینکلر باید خالی باشد.
· رنگآمیزی: آیا نقاش ساختمان هنگام رنگآمیزی سقف، روی اسپرینکلرها را هم رنگ کرده است؟ این یک خطای فاحش است که باعث میشود سنسور حرارتی اسپرینکلر عمل نکند.
۲. نظم و انضباط در موتورخانه
موتورخانه قلب تاسیساتی ساختمان است. انبار کردن مواد قابل اشتعال مثل تینر، رنگ، کارتن یا روغن در کنار بویلرها و مشعلها، دعوتنامه رسمی برای آتشسوزی است. سیستمهای تهویه موتورخانه باید بینقص کار کنند.
فراتر از ۱۰ دقیقه | چرا به متخصصین نیاز داریم؟
این ارزیابی ۱۰ دقیقهای به شما دید خوبی میدهد، اما هرگز جایگزین ممیزیهای فنی و مهندسی نمیشود. ایمنی حریق یک علم پیچیده است که شامل محاسبات هیدرولیکی دقیق، طراحی سیستمهای اعلام حریق آدرسپذیر و تدوین سناریوهای دود است.
اینجاست که نقش شرکتهای تخصصی برجسته میشود. شرکتهای مشاوره آتش نشانی مثل ایمن پرتو آریا وظیفه دارند تا از مرحله طراحی نقشهها تا اجرای نهایی، بر اساس استانداردهای ملی و بینالمللی بر پروژه نظارت کنند. آنها محاسبات پیچیدهای انجام میدهند تا مطمئن شوند در صورت حریق، پمپها فشار کافی را تامین میکنند و فنهای تخلیه دود، مسیرهای فرار را پاکیزه نگه میدارند.
همچنین، پس از اتمام ساختمان، نگهداری سیستمها حیاتی است. این وظیفه بر عهده شرکت خدمات آتش نشانی است. تجهیزات ایمنی مانند خودرویی هستند که اگر سالها استارت نخورند، در روز مبادا روشن نخواهند شد. قراردادهای نگهداری و تعمیرات تضمین میکنند که سیستمها همواره آمادهباش هستند.